| Küresel kapitalizm, ‘pazarlama’dan sıkıldığı için demokratik pazarlardan çekiliyor (mu?)

Arz yetersizdi ve talebe cevap veremiyordu. Satış kolaydı, üretebilmek yetiyordu da artıyordu bile... Sonra bant sayısı arttı, bantlar hızlandı, arz fazlalaştı. Satış zorlaştı. [FOTOĞRAFLAR: VLDR]


Küresel kapitalizm, karakteri icabı tekelci konumunu tahkim etmişti, rekabet yok sayılırdı, ama talebin daha da artırılması, yani talep yaratılması gerekirdi. Barınan, karnı doyan, cinsel ihtiyaçlarını karşılayan, yani biyolojik olarak yaşamını sürdürmeyi beceren insana, içgüdüsel ihtiyaçlarının üstünde bir şeyler arz etmek gerekiyordu.

Bunu, ancak pazarlama yapabilirdi. Pazarlama icat olunca, tekelci tahkimat daha bir güçlendi. Bu gücünü hâlâ belirli endüstrilerde sürdürüyor.

Doğrusu, kapitalizm serbest pazar yanlısı görünmesine rağmen serbest pazarlardan pek de hazzetmezdi. Pazarların nisbi olarak demokratikleşmesi ve kapitalizmin kendi iç çelişkilerinden kaynaklanan nedenler işin tadını kaçırıverdi.

Üff, bu pazarlar sıkıcı olmaya başlamıştı artık. Pazar lideri bile olsanız küçük aktörler sektörü kârsızlaştırıyor, zamanında ‘marka’laştırılmış olan temel ihtiyaç maddelerinin emtialaşmasına dahi yol açabiliyorlardı. Hatta yakında Çinliler bisiklet fiyatına araba yapıp satabilirlerdi. Pazarları da, ‘pazarlama’yı da artık başkalarına devredip suyun başına geçmek daha mantıklı görünüyordu.


Suyun başı neydi? Enerji, doğal kaynaklar, kritik hammaddeler, finans gibi subaşlarına sahip olmak bütün pazarlara sahip olmak anlamına gelebilirdi. Bunlara sahip olmak veya başkasına kaptırmamak için gerekirse uyduruk gerekçeler icat ederek binlerce kilometre ötedeki şehirler bombalanabilir, masum insanlar öldürülebilir, gizli işbirlikleri geliştirilebilirdi. E, bunlar için ‘pazarlama’ya, kamuoyunu ‘ikna’ya ne gerek vardı?

Bir yazısında Güven Borça, “Pazarlamayı öğrendiğimiz Amerika, kamuoyunu iknaya bile gerek duymadan insanların üzerine bomba yağdırabiliyor.” anlamında bir şeyler yazmıştı. Çünkü küresel kapitalizm yön değiştiriyor, suyun başını kendisine, suyun sonu diyebileceğimiz pazarları da başkalarına bırakıyordu.

Bu nedenle Grundig’i Koç’un, Godiva’yı Ülker’in, Jaguar ve Land Rover gibi kült markaları Hintli Tata’nın almasında hiçbir sakınca yoktu. Çinliler’in tüm endüstrileri ifsat etmesinde de!

Ayrıca, insanları ikna etmek de öyle pek kolay değildi eskisi gibi... ‘Kitlesel’ her şeyin etkisi azaldığı gibi televizyon gibi kitlesel iletişim mecraları da eski performansına sahip değildi. Herkes postmodern postmodern takılıyor, kimisi başörtüsü kimisi ‘piercing’ takıyor, hiç kimse yukarıdan gelen her şeyi uslu uslu dinlemiyordu. Simetrik iletişim imkanları sağlayan teknolojiler yaygınlaşmıştı. Artık insanlarla iletişim sağlamak için onlarla eşdüzeyli bir ilişki kurmak zorunda kalmaya başlamıştınız. Tam “Hoppalaaa!” dedirten bir durum söz konusuydu yani...

Pazarlar ve pazarlama sıkmıştı artık. Çok yorucuydu, çook! Farklılaşmaymış, inovasyonmuş, markalaşmaymış! Yani, pazar da yalan, marka da yalan, al biraz da sen oyalan!

Peki, bu gelişme bizim gibi küresel kapitalizmin periferisinde yer alanlar için kötü bir şey mi? Bilmiyorum, belki iyi tarafları olabilir.


Ben ne iktisatçı ne iktisat tarihçisi ne de gelecekbilimciyim. Sosyal ve ekonomik sistemlerle ilgili müktesebatım ise kopya çekerek sınıfı geçebilme düzeyindedir herhalde... Siz, şu anda bir mikro-reklamcının sadece hissiyatlarını okumuş oldunuz. Makro-iktisatçılar buna ne der, bilmem!

Güncelleme [ 5 ŞUBAT 2008, SALI ]

Doç. Dr. H. Bahadır Akın, “Bir Dönemin Sonu” başlıklı yazısında, Alfred D. Chandler’ın 1977 yılında Pulitzer ödülünü kazandığı ünlü kitabı “Visible Hand”de Adam Smith’in “görünmez el”ine nazire olarak dile getirdiği “görünen el”in artık çuvalladığını ifade ediyor. Tabii Bahadır Hoca bir bilim adamı, benim gibi öyle “çuvallamak” falan demiyor, ama lafı oraya getiriyor. Yani “görünmez el” yeniden rol alıyor.

Peki, bunun benim hissiyatlarımla bir ilgisi var mı? Bilmiyorum.